KSIĄŻNICA CIESZYŃSKA
43-400 Cieszyn, ul. Mennicza 46
tel.: (33) 851 38 41, fax: (33) 851 38 45
e-mail: ksiaznica@kc-cieszyn.pl
Strona główna  >  Silva rerum  >  

Ks. Jerzy Trzanowski i jego pisma w zbiorach Książnicy Cieszyńskiej

        Jerzy Trzanowski jest postacią, która odegrała szczególną rolę w dziejach Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego na Słowacji, na Śląsku i w Czechach. Jego pisma tj. zbiór ód pt. „Odarum Sacrarum”, modlitewnik „Phiala Odoramentorum”, a przede wszystkim dzieło życia – śpiewnik kościelny „Cithara Sanctorum”, zwany Tranosciusem, wywarły wielki wpływ  na ewangelików w epoce prześladowań i ciężkiej próby wytrwania przy swoim wyznaniu i Kościele.  Przez swój wyrażanie konfesyjny charakter i ortodoksyjność, pomagały w zachowaniu i pielęgnowaniu wyznaniowej odrębności i tożsamości ewangelików.

 

        W zbiorach Książnicy Cieszyńskiej znajduje się wiele cennych wydań najważniejszych dzieł Jerzego Trzanowskiego. Do najcenniejszych należy jedyny zachowany na Śląsku Cieszyńskim pierwodruk „ Odarum Sacrarum Sive Hymnorum Georgii Tranosci, Libri Tres” –  zbiór 150-ciu ód łacińskich wydany w 1629 roku w Brzegu. Dzieło powstało w czasie trzyletniego pobytu autora w Bielsku, gdzie po ucieczce z Wałaskiego Międzyrzecza (Morawy) znalazł schronienie i opiekę u ewangelickiego właściciela bielskiego państwa stanowego, Jana Sunegka. Krzanowski, pisząc ody, wzorował się na 150 psalmach Dawida. „Odarum Sacrarum” składa się z trzech ksiąg, z których każda ma osobną przedmowę. To dzieło Trzanowski dedykował przyjaciołom, księżom, śląskim i słowackim osobistościom. Księga I  zawiera 46 pieśni, przeznaczonych dla odpowiednich części roku kościelnego. Księga II, licząca 36 pieśni, poświęcona jest nauce katechizmu, a księga III obejmuje 68 pieśni na różne tematy. Oprócz części wierszowanej w „Odarum Sacrarum” znajduje się część rytmiczno-muzyczna zapisana na cztery głosy w starej notacji. Na końcu dzieła ks. Trzanowski umieścił Słowo do potomnych – „Coronis Ad Posteritatem”, w którym znajdują się treści dotyczące pochodzenia, życia i rodziny autora. Na uwagę zasługuje także umieszczona w tym dziele druga wersja emblematu Jerzego Trzanowskiego, która w odróżnieniu od wersji pierwszej, zawierającej portret duchownego, przedstawia symbol ukrzyżowanego Jezusa z klęczącą pod krzyżem postacią ludzką, prawdopodobnie samego Trzanowskiego.

 

        W 1629 roku Trzanowski opuszcza Bielsko razem ze swoim opiekunem, baronem Janem Sunegkem i udaje się na Zamek Orawski na Słowację do Kacpera Illeshazy’ego, szwagra Jana Sunegka. Tu znajduje dobre warunki  do przygotowania swych największych dzieł: modlitewnika „Phiala Odoramentorum” i kancjonału „Cithara Sanctorum”.

 

        „Phiala Odoramentorum” ( „Czasza wonności”) jest zbiorem modlitw na różne święta roku kościelnego i na różne okazje życia ludzkiego. Ewangelickie prawdy dogmatyczne są podstawą tych modlitw wraz z osobistymi przeżyciami duchowymi ks. Trzanowskiego. Zbiór ten składa się z 12 części wraz ze wskazówkami dla wiernych dotyczących sposobu modlenia się. Wydany został drukiem u Wawrzyńca Brewera w Lewoczy w roku 1635.

 

        Najważniejszym i najbardziej znanym dziełem ks. Trzanowskiego jest „Cithara Sanctorum” („Harfa Świętych”) – zbiór pieśni religijnych, który oprócz Biblii i Postylli ks. S. Dambrowskiego odegrał istotna rolę w utrzymaniu ewangelicyzmu na Śląsku Cieszyńskim. Przygotowanie tego dzieła trwało przez szereg lat. Trzanowski podzielił wewnątrz kancjonału pieśni na trzy działy roku kościelnego oraz pieśni na temat psalmów. W pierwszym wydaniu  z 1636 roku kancjonał liczył 414 pieśni, z czego 100 pieśni było autorstwa ks. J. Trzanowskiego, inne były tłumaczone z języka łacińskiego i niemieckiego (m.in. 29 pieśni Marcina Lutra) oraz ok. 200 pieśni z różnych słowiańskich źródeł. W wyborze pieśni widoczna była u autora dbałość o zgodność treści z zasadami luteranizmu. „Cithara Sanctorum”, podobnie jak „Phiala Odoramentorum”, wydana została w Lewoczy, w drukarni Brewera w 1636 roku Do II wojny światowej wydrukowano na Słowacji, w Niemczech, na Węgrzech, a także w Ameryce ok. 150 wydań kancjonału.

 

        W Książnicy Cieszyńskiej znajduje się 14 egzemplarzy „ Cithary Sanctorum” (większość z nich zawiera jako dodatek modlitewnik „Phiala Odoramentorum”), wśród których do najcenniejszych zaliczają się te z XVIII wieku (8 egz.). Na uwagę zasługuje egzemplarz  z 1745 roku, wydany w Lubaniu, w Niemczech, a zawierający już 998 pieśni. Duża w tym zasługa biskupa Samuela Hruśkovica, który zamieścił w nim swoich 92 pieśni, wprowadził nowy podział tematyczny oraz zmienioną numerację pieśni.

 

        Dzieła ks. J. Trzanowskiego będące przekazem postulowanego przez Reformację „czystego Słowa Bożego” wywarły ogromny wpływ na mentalność i  utrzymanie luterańskiej tożsamości ewangelików na Słowacji, w Czechach, na Śląsku Cieszyńskim. Ich wpływ nie ustał, szczególnie jeśli chodzi o śpiewnik „Cithara Sanctorum”, którym posługuje się, aż po dzień dzisiejszy ok. 365 zborów (m. in. W Czechach, na Węgrzech, Rumunii, Austrii). Dowodem żywotności dzieł ks. Trzanowskiego jest fakt, iż ok. 50 jego pieśni znalazło się we współczesnym polskim śpiewniku ewangelickim.

Krzysztof Kleczek

 

Ta strona używa plików cookies. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. Zamknij