Czy niepozorna rycina mogła zapowiadać nadejście politycznego przełomu, który w XVII w. zmienił oblicze Europy? Książnica Cieszyńska wznawia popularny cykl „Cymelia i osobliwości” prezentacją poświęconą jednemu z najbardziej fascynujących druków w swoich zbiorach – Emblemata politica Jakuba Brucka-Angermundta. Już 26 stycznia odkryte zostaną przed Państwem tajemnice proroczego emblematu Junctis viribus, który ze studiów śląskiego jurysty trafił wprost na monety koronacyjne i druki propagandowe „Zimowego króla”, stając się znakiem ideowym walki z absolutystyczną monarchią Habsburgów.
Kompozycja Junctis viribus (Zjednoczonymi siłami) przedstawia w swojej warstwie wizualnej pięć dłoni wyłaniających się z chmur, które wspólnie podtrzymują zamkniętą koronę nad realistycznym krajobrazem ukazującym codzienne życie i pracę mieszkańców. Rycina ta odczytywana jest jako alegoria jedności stanów – uprzywilejowanych grup społecznych – działających w trosce o dobro wspólne państwa. Ręce wspólnie dzierżące koronę symbolizują skonfederowane reprezentacje polityczne krajów Korony Czeskiej: Czech, Moraw, Śląska oraz Dolnych i Górnych Łużyc. To właśnie te kraje, po zdetronizowaniu Ferdynanda II przez stany czeskie, obrały na króla Fryderyka V Wittelsbacha, znanego jako „Zimowy król”.
Prezentowana alegoria stanowiła na tyle wymowną manifestację idei suwerenności i solidarnej jedności szlachty oraz miast w krajach koronnych, że została odwzorowana na monetach wybitych z okazji praskiej koronacji Fryderyka Palatyńskiego, a także na licznych drukach ulotnych upowszechniających wiadomość o tym wydarzeniu.
Co zaskakujące, ta – jak się miało okazać – profetyczna kompozycja po raz pierwszy ukazała się drukiem już w 1618 roku. Została zamieszczona w wydanym w Strasburgu u Jacoba von Heyden zbiorze Emblemata politica. Choć dzieło jako całość zostało dedykowane panującemu wówczas cesarzowi Maciejowi I Habsburgowi – któremu autor poświęcił także trzy pierwsze emblematy, a czwarty całemu domowi austriackiemu – to już w piątym utworze Bruck-Angermundt skierował swój przekaz do lidera Unii Protestanckiej, kalwińskiego księcia Fryderyka V, wskazując go jako przyszłą podporę Rzeszy. Autorem zbioru był Jakub Bruck-Angermundt – górnośląski jurysta, pedagog i pisarz.
Co wiadomo o twórcy tego proroczego miedziorytu? Skąd się wywodził i jakie były jego losy? Czy w jego biografii można odnaleźć ślady powiązań z kręgami przygotowującymi antyhabsburski przewrót? Jakie było ideowe przesłanie całego zbioru Emblemata politica i jakie inne jeszcze publikacje wyszły spod pióra Jakuba Brucka-Angermundta? Czy również w nich dostrzec można zapowiedzi wielkiego konfliktu politycznego i religijnego, który naznaczył dzieje XVII-wiecznej Europy? Jakiej sprawie służył autor i co łączyło go z górnośląskimi arystokratami? Czy wśród tych ostatnich byli także cieszyńscy szlachcice?
Odpowiedzi na te i wiele podobnych pytań będzie można poznać w czasie prezentacji zatytułowanej „Emblemata politica i górnośląscy arystokraci w czasie kryzysu polityczno-religijnego w pierwszej połowie XVII w.”. Wydarzeniem tym Książnica Cieszyńska wznawia cykl spotkań „Cymelia i osobliwości ze zbiorów Książnicy Cieszyńskiej”. Prezentacja, w trakcie której będzie można z bliska obejrzeć zachowany w Cieszynie egzemplarz dzieła, odbędzie się w poniedziałek 26 stycznia 2026 r. o godzinie 17.00 w sali konferencyjnej biblioteki przy ul. Menniczej 46. Prezentację przeprowadzi dyrektor Książnicy Cieszyńskiej, Krzysztof Szelong.