Tysiąc lat temu wszystko się zmieniło. Polska dołączyła do grona europejskich królestw, a jej los związał się na wieki z ideą suwerenności. Książnica Cieszyńska zaprasza na wystawę, która splata tę historię z dziejami Śląska Cieszyńskiego — miejsca, gdzie Piastowie pozostawili trwały ślad. (red.)
|
📜 Wystawa „KRÓLEWSKI SZCZEP PIASTOWY” przedłużona! 👑 W związku z niesłabnącym zainteresowaniem ekspozycją „KRÓLEWSKI SZCZEP PIASTOWY. 1000-lecie koronacji Bolesława Chrobrego”, Książnica Cieszyńska podjęła decyzję o przedłużeniu czasu jej prezentacji do 10 stycznia 2026 roku. Serdecznie zapraszamy wszystkich, którzy nie mieli jeszcze okazji jej obejrzeć, do odwiedzenia galerii Książnicy Cieszyńskiej i zapoznania się z tą wyjątkową ekspozycją, poświęconą początkom polskiej państwowości i pamięci o pierwszym królu Polski. 🇵🇱 Jednocześnie już teraz zapowiadamy wydarzenie, które zwieńczy obchody jubileuszu – w grudniu w sali konferencyjnej Książnicy Cieszyńskiej odbędzie się wykład prof. dr. hab. Sławomira Gawlasa, jednego z najwybitniejszych współczesnych mediewistów. 📅 Szczegółowe informacje dotyczące terminu wydarzenia podamy wkrótce.
|
|
W 2025 roku przypada tysięczna rocznica koronacji Bolesława Chrobrego i Mieszka II Lamberta – dwóch pierwszych królów Polski. Z tej okazji Sejm RP ogłosił bieżący rok Rokiem Milenium Koronacji w Gnieźnie. Wydarzenie to stało się inspiracją dla nowej wystawy przygotowanej przez Książnicę Cieszyńską, której wernisaż odbędzie się 24 lipca 2025 roku o godz. 15:30 w galerii wystawowej Książnicy.
Ekspozycja przygotowana przez dr Renatę Czyż, Agnieszkę Laskowską i Klaudię Mach zachęca do refleksji nad początkami polskiej państwowości oraz rolą, jaką Śląsk Cieszyński odegrał w dziejach monarchii piastowskiej. Punktem wyjścia, wokół którego ogniskuje się treść wystawy, jest koronacja Bolesława Chrobrego w 1025 roku – moment o głębokiej symbolice, zamykający proces formowania się monarchii piastowskiej i stanowiący jedno z pierwszych świadectw suwerenności państwa polskiego. Ustanowienie Polski królestwem oznaczało jej wejście do wspólnoty chrześcijańskich monarchii Europy jako równorzędnego partnera. Był to zarazem akt o – w istocie – sakralnym charakterze, stanowiący uroczyste potwierdzenie niezależności i suwerenności – wartości, które przez kolejne tysiąclecie kształtowały tożsamość i aspiracje polskiej wspólnoty narodowej.
Jednocześnie, w kontekście kształtowania się struktur monarchicznych, przedstawione zostaną początki Księstwa Cieszyńskiego – ziemi głęboko zakorzenionej w dziedzictwie dynastii Piastów i w słowiańskiej tradycji.
Wprowadzenie do wystawy stanowi prezentacja dziejów dawnych ludów słowiańskich, które zamieszkiwały Europę Środkowo-Wschodnią jeszcze przed uformowaniem się struktur państwowych. Pokazane zostaną tutaj wyobrażenia Słowian w oczach starożytnych autorów (m. in. Pliniusza Starszego, Tacyta, Prokopiusza z Cezarei, Ptolemeusza z Aleksandrii), a także relacje średniowiecznych kronikarzy i podróżników. Narracja ta ma na celu przypomnienie wspólnego dziedzictwa kulturowego, które stało się fundamentem późniejszych państw słowiańskich, m. in. Polski.
Kolejna część ekspozycji poprowadzi zwiedzających przez wczesne dzieje ziem polskich, zamieszkiwanych m. in. przez plemiona Polan i Wiślan. Przypomniane zostaną legendarne początki dynastii piastowskiej (m. in. postać Piasta Kołodzieja i Popiela), a także pierwsze historyczne wzmianki o Mieszku I i Bolesławie Chrobrym w ujęciu największych polskich kronikarzy i historyków: Jana Długosza, Wincentego Kadłubka czy Marcina Bielskiego.
Równolegle prowadzona opowieść skoncentrowana zostanie na ziemiach Śląska Cieszyńskiego – od najdawniejszych śladów osadnictwa aż po uformowanie się samodzielnego Księstwa. Wystawa zaprezentuje archiwalia dotyczące najstarszych grodzisk archeologicznych na Śląsku Cieszyńskim, takich jak: Góra Zamkowa, Kocobędz, Międzyświeć czy Stare Bielsko. Dodatkowo, część ta wzbogacona zostanie o artefakty archeologiczne pochodzące z wykopalisk prowadzonych na terenach najstarszych osad plemiennych.
W dalszej części pokazane zostaną najstarsze kroniki i opracowania dotyczące miasta Cieszyna – przyszłej stolicy księstwa. Wśród prezentowanych źródeł znajdą się m. in. „Kronika śląska” Jakuba Schickfussa z 1625 roku oraz oryginał trzytomowej kroniki Cieszyna autorstwa Alojzego Kaufmanna. Przybliżone zostaną także sylwetki książąt cieszyńskiej linii Piastów oraz ich spuścizna dyplomatyczna – od Mieszka, pierwszego władcy cieszyńskiej linii Piastów, po Elżbietę Lukrecję – co posłuży ukazaniu ciągłości politycznej i kulturowej regionu oraz jego głębokich powiązań z historią Polski.
Ostatnia część wystawy poświęcona zostanie odrodzeniu idei słowiańskiej w XIX wieku, które – inspirowane romantyzmem, a następnie pozytywizmem – odegrało istotną rolę w kształtowaniu nowoczesnej tożsamości narodowej. Idea ta, szczególnie silnie oddziałująca w wielonarodowej Monarchii Habsburskiej, miała ogromne znaczenie dla budowania świadomości narodowej na Śląsku Cieszyńskim i sprzyjała dążeniu do przyszłego zjednoczenia z Polską. W części tej ukazane zostaną wpływy myśli słowiańskiej w literaturze, filozofii i historiografii (m. in. u Adama Naruszewicza i Joachima Lelewela), a także wydarzenia polityczne o doniosłym znaczeniu – jak Zjazd Słowiański w Pradze w 1848 roku.
Szczególną uwagę poświęcona będzie pionierom ruchu narodowego na Śląsku Cieszyńskim – takim jak Paweł Stalmach – którzy, odwołując się do wspólnoty języka, kultury i pamięci historycznej, przyczynili się do rozbudzenia świadomości narodowej i dążeń do reintegracji Śląska Cieszyńskiego z Polską — rozumianej jako powrót do wspólnoty, której region ten był częścią już u zarania państwowości piastowskiej. To właśnie w okresie tworzenia się ruchu narodowego odwoływanie się do piastowskiego dziedzictwa i historii Księstwa Cieszyńskiego stanowiło jeden z filarów kształtowania się nowoczesnej świadomości narodowej, głęboko osadzonej w historii regionu ściśle związanej z dziejami Polski. Intencją tych działań było ukazanie mieszkańcom ich przynależności do polskiej wspólnoty narodowej, nie zaś tworzenie odrębnej, odizolowanej tożsamości.
Wystawa stanowić będzie zaproszenie do refleksji nad początkami polskiej państwowości oraz nad miejscem Śląska Cieszyńskiego w tej opowieści. Dzieje regionu – splecione z losami Polski – dowodzą znaczenia Śląska Cieszyńskiego jako integralnej części wspólnego dziedzictwa historycznego. Wystawa „Królewski szczep piastowy” to zaproszenie do odkrywania wspólnych korzeni – Korony jak i Księstwa. Przenosząc zwiedzających od symbolicznej koronacji Bolesława Chrobrego, przez narodziny Księstwa Cieszyńskiego, aż po XIX-wieczne odrodzenie idei słowiańskiej, ekspozycja pokaże, jak splecione losy Polski i regionu cieszyńskiego zbudowały wspólnotę kulturową, historyczną i narodową.
Agnieszka Laskowska
