W dniu 24 kwietnia 2026 r. w Książnicy Cieszyńskiej odbyło się uroczyste spotkanie podsumowujące realizację projektu inwestycyjnego pn. „Modernizacja budynku Książnicy Cieszyńskiej wraz z wdrożeniem nowej oferty dla seniorów oraz dzieci i młodzieży”. Wydarzenie stanowiło oficjalne zwieńczenie prac prowadzonych w latach 2022–2025, które w sposób fundamentalny zmieniły standardy ochrony cieszyńskiego dziedzictwa piśmienniczego.
Relacja z uroczystości podsumowującej projekt
Spotkanie zgromadziło przedstawicieli instytucji zaangażowanych w proces modernizacji oraz reprezentantów lokalnej społeczności. Gościem honorowym był Marcin Hamkało, Zastępca Dyrektora Instytutu Książki – instytucji pełniącej rolę operatora programu, z którego pozyskano dofinansowanie. Władze Miasta Cieszyna reprezentował Zastępca Burmistrza Krzysztof Kasztura, a w wydarzeniu uczestniczyli również Sekretarz Miasta, Skarbnik, naczelnicy wydziałów Urzędu Miejskiego, przedstawiciele miejskich instytucji kultury oraz reprezentanci środowisk społecznych, w tym Przewodnicząca Cieszyńskiej Rady Seniorów i przedstawiciele Uniwersytetu Trzeciego Wieku.
Kluczowym punktem programu była prezentacja merytoryczna wygłoszona przez menedżera projektu, Bartosza Tyrnę, prezesa Stowarzyszenia Delta Partner, który przedstawił szczegółowy przebieg i uwarunkowania techniczne procesu inwestycyjnego. Po części oficjalnej i projekcji filmu podsumowującego, goście zwiedzili wszystkie zmodernizowane i nowo zaaranżowane przestrzenie obiektu, w tym Czytelnię Ogólną, salę konferencyjną oraz dedykowane strefy aktywności dla seniorów, dzieci i młodzieży. Odwiedzono również kluczowe z punktu widzenia technicznego pomieszczenia, takie jak nowa klimatyzatornia, obsługująca systemy utrzymania mikroklimatu w magazynach.
Konieczność modernizacji infrastruktury
Bezpośrednią przesłanką przygotowania projektu był stan infrastruktury technicznej zainstalowanej w siedzibie Książnicy Cieszyńskiej w latach 1999–2000, podczas adaptacji budynku na potrzeby instytucji bibliotecznej. Po ponad dwóch dekadach eksploatacji systemy te były w znacznym stopniu wyeksploatowane, technologicznie przestarzałe i coraz bardziej awaryjne.
Problemy te dotyczyły przede wszystkim instalacji odpowiedzialnych za utrzymanie stabilnych parametrów środowiskowych w magazynach zbiorów. W przypadku instytucji przechowującej cenne kolekcje historyczne – w tym starodruki, rękopisy oraz archiwalia – stabilność temperatury i wilgotności względnej powietrza ma fundamentalne znaczenie dla długotrwałej ochrony materiałów bibliotecznych i archiwalnych. Postępująca awaryjność infrastruktury stwarzała realne ryzyko zakłócenia tych warunków, a tym samym zagrożenie dla bezpieczeństwa zbiorów.
Modernizacja systemów klimatyzacji i bezpieczeństwa
Kluczowym elementem projektu była modernizacja systemu klimatyzacji i wentylacji obsługującego magazyny biblioteczne. Zakres prac obejmował instalację nowych central klimatyzacyjnych oraz wdrożenie systemów automatycznej regulacji i monitorowania parametrów środowiskowych, umożliwiających utrzymanie stabilnych warunków temperaturowo-wilgotnościowych w przestrzeniach przechowywania zbiorów.
Równolegle przeprowadzono modernizację systemów bezpieczeństwa budynku. Wdrożono nowoczesny system sygnalizacji pożaru, rozbudowano monitoring wizyjny, wprowadzono system kontroli dostępu oraz system wykrywania wycieków wody. Zastosowane rozwiązania znacząco zwiększyły poziom ochrony zbiorów oraz bezpieczeństwa użytkowników obiektu. Modernizacja infrastruktury technicznej stanowiła zasadniczy trzon przedsięwzięcia i była jego najważniejszym elementem z punktu widzenia ochrony zbiorów bibliotecznych.
Dostosowanie infrastruktury do współczesnych standardów bibliotecznych
Projekt obejmował również działania wynikające z założeń programu „Infrastruktura bibliotek”, który zakłada podnoszenie standardu dostępności i funkcjonalności instytucji bibliotecznych. W ramach inwestycji przeprowadzono prace adaptacyjne umożliwiające utworzenie przestrzeni przeznaczonych do pracy edukacyjnej i animacyjnej z dziećmi, młodzieżą oraz seniorami.
Istotnym elementem projektu było także kompleksowe dostosowanie budynku do potrzeb osób z niepełnosprawnościami, zgodnie z zasadami projektowania uniwersalnego. Wdrożone rozwiązania obejmują m.in. montaż nowej windy, instalację pętli indukcyjnych, zastosowanie oznakowania w alfabecie Braille’a oraz wyposażenie czytelni w specjalistyczne stanowiska komputerowe i urządzenia wspomagające (np. powiększalniki/kamery dla osób niedowidzących). Dzięki tym działaniom infrastruktura Książnicy została dostosowana do współczesnych standardów dostępności instytucji kultury.
Finansowanie przedsięwzięcia
Całkowity koszt realizacji projektu wyniósł 5 147 770,99 zł. Na jego realizację Książnica Cieszyńska pozyskała 1 786 429,16 zł dofinansowania ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa 2.0 – Priorytet 2 „Infrastruktura bibliotek”. Pozostała część budżetu – 3 361 341,83 zł – została pokryta ze środków własnych beneficjenta finansowanych przez organizatora instytucji, czyli Miasto Cieszyn.
Przygotowanie i zarządzanie projektem
Menedżerem projektu było Stowarzyszenie Delta Partner, które odpowiadało za koordynację jego realizacji. Organizacja ta przygotowała również – pro bono – wniosek projektowy do programu „Infrastruktura bibliotek”, który uzyskał pozytywną ocenę w procedurze konkursowej i otrzymał dofinansowanie.
Znaczenie inwestycji
Realizacja projektu pozwoliła na gruntowną modernizację infrastruktury technicznej Książnicy Cieszyńskiej oraz znaczącą poprawę warunków przechowywania zbiorów. Stabilizacja parametrów środowiskowych w magazynach bibliotecznych oraz modernizacja systemów bezpieczeństwa stanowią istotny element długofalowej strategii ochrony zasobów bibliotecznych i archiwalnych tej instytucji. Inwestycja przyczyniła się także do poprawy dostępności i funkcjonalności przestrzeni bibliotecznych, umożliwiając rozwój działalności edukacyjnej i kulturalnej skierowanej do różnych grup użytkowników.
