Na podstawie umowy z dnia 18 czerwca 2026 roku Książnica Cieszyńska otrzymała dotację w wysokości 50 000 zł w ramach programu rządowego „Wspieranie działań muzealnych – konserwacja zbiorów”, ze środków finansowych Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury, na realizację konserwacji trzech wydań Biblii ze zbiorów Książnicy Cieszyńskiej. Całkowita wartość projektu wynosi 121 483,00 zł
Zasadniczym celem projektu jest ochrona i zachowanie dziedzictwa piśmienniczego gromadzonego na Śląsku Cieszyńskim poprzez kompleksową konserwację trzech rzadkich wydań Pisma Świętego: Biblii wrześniowej (niem. Septemberbibel, Wittenberga, 1522), Biblii brzeskiej (Brześć Litewski, 1563) oraz Biblii nieświeskiej (Nieśwież, 1572).
Wytypowanie tych obiektów do konserwacji oparto na analizie zależności pomiędzy ich wartością historyczną i kulturową a stopniem degradacji. Wybrane dzieła łączy ich obecność w Indeksie Ksiąg Zakazanych, opracowanym dla diecezji krakowskiej z inicjatywy kardynała Bernarda Maciejowskiego. Biblia wrześniowa została umieszczona w pierwszej edycji Indeksu z 1559 roku, natomiast Biblia brzeska i Biblia nieświeska trafiły na listę w roku 1603. Szczególną wartość artystyczną jednego z egzemplarzy stanowi komplet 21 drzeworytów Lucasa Cranacha Starszego. Aktualny stan uniemożliwia bezpieczne użytkowanie oraz udostępnianie druków, ponieważ istnieje wysokie ryzyko powstania dalszych uszkodzeń. Realizacja zaplanowanych zabiegów konserwatorskich znacząco przedłuży trwałość obiektów, umożliwiając jednocześnie odtworzenie ich pierwotnego wyglądu.
Długofalowym założeniem projektu jest włączenie wspomnianych egzemplarzy do szerokiego obiegu naukowego, edukacyjnego oraz popularyzacyjnego, a także promocja wiedzy o dziedzictwie piśmienniczym Śląska Cieszyńskiego oraz historii reformacji w Polsce i Europie.
Prace konserwatorskie przeprowadzone zostaną w pracowni własnej Książnicy. Dzięki dotacji z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego zakupione zostaną najwyższej jakości materiały konserwatorskie niezbędne do przeprowadzenia kompleksowej konserwacji starodruków. Sfinansowane w ramach dotacji zostaną również specjalistyczne badania laboratoryjne niezbędne do prawidłowego przeprowadzenia zabiegów konserwatorskich oraz konsultacje merytoryczne z niezależnym konserwatorem-specjalistą w dziedzinie konserwacji papieru i skóry.
W ramach realizacji projektu Książnica Cieszyńska wdroży kompleksowe działania promocyjne, edukacyjne i popularyzatorskie, mające na celu upowszechnienie wiedzy o projekcie i jego efektach wśród zróżnicowanych grup odbiorców. Ze środków Ministerstwa sfinansowana zostanie realizacja dwóch filmów edukacyjnych poświęconych procesowi konserwacji oraz historycznemu i religijnemu znaczeniu konserwowanych Biblii. Zorganizowane zostaną również pokazy konserwatorskie, lekcje biblioteczne i warsztaty plastyczne dla dzieci. Zaplanowane działania promocyjne mają na celu szerokie dotarcie do odbiorców z różnych grup wiekowych i zawodowych, a także skuteczne upowszechnienie efektów realizacji projektu. Dzięki różnorodnym formom promocji przedsięwzięcie wpisuje się w misję Książnicy Cieszyńskiej, przyczyniając się do popularyzacji jej działalności oraz ochrony i propagowania dziedzictwa kulturowego Śląska Cieszyńskiego.
Działaniami kończącymi projekt będą zorganizowanie komisji konserwatorskiej oraz wystawy czasowej prezentującej efekty prac nad Bibliami. Po jej zakończeniu obiekty zostaną zabezpieczone w pudłach bezkwasowych i umieszczone w klimatyzowanych magazynach Książnicy Cieszyńskiej, co zapewni im optymalne i bezpieczne warunki przechowywania.
Wszystkie działania realizowane w ramach obecnego projektu umożliwią zabezpieczenie unikatowych druków, ich popularyzację oraz włączenie w szerszy obieg – zarówno naukowy, jak i powszechny. Poprzez systematyczną konserwację zbiorów Książnica Cieszyńska realizuje swoje statutowe zadania. Jednocześnie potwierdza swoją istotną rolę w ochronie i upowszechnianiu dziedzictwa kulturowego w wymiarze regionalnym, ogólnopolskim i europejskim.
Anna Fedrizzi-Szostok
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury