Cymelia i osobliwości ze zbiorów Książnicy Cieszyńskiej – pokaz XI.

Najstarsze przewodniki turystyczne po Śląsku Cieszyńskim

Kolejna odsłona wznowionego przez Książnicę Cieszyńską cyklu “Cymelia i osobliwości ze zbiorów Książnicy Cieszyńskiej” będzie miała miejsce w piątek 5 czerwca 2015 roku o godz. 17.00. Tematem jedenastego już pokazu będą najstarsze przewodniki turystyczne po Śląsku Cieszyńskim. Autorzy prezentacji zabiorą uczestników w fascynującą podróż w czasie, cofając się w jej trakcie nie tylko do przełomu XIX i XX, kiedy powstały wymienione  publikacje, ale i w wieki wcześniejsze, gdy tworzono najstarsze w ogóle dzieła tego typu. Prezentując historie związane z powstaniem pierwszych przewodników i jej autorami, wyjaśnią m.in. co wspólnego z XVII-wiecznymi przewodnikami ma wyraz delicje oznaczający smakołyki, w jaki sposób Karl Baedeker, XIX-wieczny wydawca i przewodniki jego imienia łączą się z niemieckimi nalotami na Anglię w czasie II wojny światowej, oraz co wiąże autora pierwszego przewodnika turystycznego obejmującego swoim zasięgiem m.in. Śląsk Cieszyński – Josefa Matzurę, ze słynną paleolityczną figurką kobiety – tzw. Wenus z Dolních Věstonic, będącą najstarszą zachowaną ceramiką. Te i inne interesujące historie przedstawią autorzy pokazu, Rafał Cholewa i Krzysztof Kleczek

Delicye ziemie włoskiey abo Prawdziwe y istotne opisanie co tylko we włoskich kraiach… znayduie się… : każdemu ciekawemu w czytaniu powabne y peregrynantom w te tam kraie, zbyt wygodne, potrzebne i pożyteczne. Kraków, 1665

Pod koniec XVI w. w czasach rozpowszechniania się Grand Tour na rynku wydawniczym pojawiają się przewodniki zwane delicjami. Odbijane, przerabiane, tłumaczone w wielu wydaniach przynosiły w XVII w. zarówno rady praktyczne (co obejrzeć, w jaki sposób trafić w poszukiwane miejsce) oraz przemieszane z faktami miejscowe legendy.

Martin Zeiler, Itinerarium Germaniae : das ist Reisbuch durch Hoch- und Nider- Teutschland auch angräntzende und benachbarte Königreiche, Fürstenthümer und Länder als Vngarn, Siebenbürgen, Polen, Dännemarck, Schweden… so vor alters zu Teutschland gerechnet worden sein… Straßburg und Franckfurt, 1674

Przewodniki Martina Zeillera uznawane są za najpopularniejsze w XVII w. Nazwa itinerarium nawiązuje do najstarszych tego typu publikacji, które podawały tylko nazwy miejscowości i odległości między nimi.

Karl Baedeker, Italy. Handbook for Travellers by K. Baedeker. First Part: Northern Italy and Corsica. Coblenz, 1870

Przewodniki Baedekera, obok przewodników Murray’a, były pierwszymi nowoczesnymi przewodnikami turystycznymi, odpowiadającymi potrzebom rodzącej się w tym czasie turystyki masowej. Czerwona okładka przewodników Baedekera, przynajmniej do wybuchu II wojny światowej, stała się cechą wyróżniającą kolejne edycje bedekerów, nazwa zaś w drugiej połowie XIX w. synonimem wszystkich tego typu publikacji.

Josef Matzura, Illustrirter Führer durch die Beskiden und die angrenzenden Landschaften. Teschen, [1891]
Najstarszy przewodnik turystyczny, którego zasięg obejmował również Śląsk Cieszyński, autorstwa Josefa Matzury, nauczyciela, jednego z założycieli organizacji turystycznej Beskidenverein. Dla niemieckojęzycznych turystów, korzystających z przewodnika, niezastąpione przy poruszaniu się po obszarze Śląska Cieszyńskiego były tłumaczone na język polski w jego formie gwarowej proste zwroty, jak np ten widoczny na ilustracji: Wo geht man nach Ustroń? – Kaj idzie sie do Ustronia?

Antoni Macoszek, Przewodnik po Śląsku Cieszyńskim wraz z opisem topograficzno-etnograficznym. Lwów, 1901

Pierwszy przewodnik turystyczny po Śląsku Cieszyńskim w języku polskim autorstwa Antoniego Macoszka pojawił się w 1901 roku. Jego wydanie anonsowała Gwiazdka Cieszyńska – Mamy nadzieję, że piękna ta książeczka znajdzie rychło licznych nabywców, którzy zechcą przy jej pomocy poznać dokładnie Księstwo Cieszyńskie, jeśli go jeszcze nie znają, a jeśli je już znają, to jeszcze lepiej je poznać i więcej o niem wiedzieć.