Książnica Cieszyńska zaprasza do udziału w lekcjach bibliotecznych poświęconych dziejom książki, kulturze piśmienniczej i historii Śląska Cieszyńskiego. Lekcje mają charakter warsztatów, prezentacji, wykładów, pogadanek ilustrowanych pokazami multimedialnymi oraz demonstracjami praktycznego korzystania ze zbiorów. Urozmaicenie lekcji prezentacją oryginalnych starych druków i rękopisów ze zbiorów Książnicy jest możliwe w szczególnych przypadkach, po uprzednim uzgodnieniu z prowadzącym bibliotekarzem.

Lekcje odbywają się w siedzibie Książnicy Cieszyńskiej, przy ul. Menniczej 46 w Cieszynie. Udział w lekcji wymaga wcześniejszego uzgodnienia jej terminu z bibliotekarzem lub konserwatorem prowadzącym (przy nazwiskach prelegentów podano ich numery telefonów oraz godziny, w których pozostają dostępni). Lekcje dotyczą tematyki określonej w poniższym programie i przebiegają na określonych w nich warunkach. Na specjalne życzenie Książnica zorganizować może również lekcje poświęcone innym zagadnieniom, wiążącym się z profilem jej zbiorów.

Lekcje organizowane są zgodnie z Regulaminem imprez Książnicy Cieszyńskiej. Wysokość należności za lekcje i warsztaty oraz bilety wstępu na organizowane przez Książnicę Cieszyńską wystawy określa cennik, stanowiący załącznik do Zarządzenia nr 06/2022 dyrektora Książnicy Cieszyńskiej z dnia 10 czerwca 2022 r. 

PROGRAM ZAJĘĆ

OD KAMIENIA I TABLICZKI DREWNIANEJ DO TABLICZKI GLINIANEJ
Prowadzenie: Jolanta Sztuchlik, tel. +33 851 38 44 (w godz. 07.00–15.00)

Warsztaty edukacyjne poświęcone materiałom pisarskim w starożytnej Grecji, Rzymie i Mezopotamii. Uczestnicy dowiedzą się, jak różnorodne podłoża piśmiennicze wpływały na rozwój pisma oraz formę książki. Zajęcia obejmują krótką prezentację multimedialną oraz część praktyczną – pisanie na woskowych tabliczkach oraz wykonywanie glinianych tabliczek zapisywanych pismem klinowym.

Adresaci: uczniowie szkół podstawowych
Forma zajęć: interaktywne warsztaty
Dopuszczalna liczba uczestników: 25 osób
Czas trwania: ok. 90 minut
Miejsce: sala do pracy z dziećmi
Cena (cała grupa): 100 zł

OD RĘKOPISU DO INKUNABUŁU – JAK POWSTAWAŁY NAJSTARSZE KSIĄŻKI DRUKOWANE
Prowadzenie: Jolanta Sztuchlik, tel. +33 851 38 44 (w godz. 07.00–15.00)

Warsztaty poświęcone procesowi powstawania ksiąg rękopiśmiennych i inkunabułów oraz wynalazkowi druku Jana Gutenberga. Uczestnicy obejrzą prezentację multimedialną, a następnie – w części praktycznej – wykonają własną kartę stylizowaną na inkunabuł, poznając techniki zdobnicze i warsztat dawnych mistrzów.

Adresaci: uczniowie szkół podstawowych
Forma zajęć: interaktywne warsztaty
Dopuszczalna liczba uczestników: 25 osób
Czas trwania: ok. 90 minut
Miejsce: sala do pracy z dziećmi
Cena (cała grupa): 100 zł

CIESZYŃSKA BIBLIOTEKA HARRY’EGO POTTERA. LEOPOLD JAN SZERSZNIK I MAGIA DAWNYCH KSIĄŻEK
Prowadzenie: Agnieszka Laskowska, tel. +33 851 38 43 (w godz. 07.00–15.00)

Warsztaty edukacyjne składające się z dwóch części: teoretycznej – obejmującej opowieść o życiu i pasji kolekcjonerskiej Leopolda Jana Szersznika, prezentację oraz spacer po zabytkowej bibliotece – oraz praktycznej, podczas której uczestnicy stworzą własną „Magiczną bibliotekę”, rysując i nadając księgom wyjątkowe moce. Na zakończenie każdy uczestnik otrzyma naklejkę „Odkrywca biblioteki”.

Adresaci: uczniowie szkół podstawowych
Forma zajęć: interaktywne warsztaty
Dopuszczalna liczba uczestników: 25 osób
Czas trwania: ok. 90 minut
Miejsce: sala do pracy z dziećmi
Cena (cała grupa): 60 zł

LUDZIE LISTY PISZĄ…
Prowadzenie: Halina Morawiec, tel. +33 851 38 41 (w godz. 07.00–15.00)

Czy w epoce SMS‑ów, WhatsAppa i Messengera tradycyjne listy mają jeszcze sens? Podczas zajęć uczestnicy poznają zasady korespondencji prywatnej i oficjalnej, dowiedzą się, czym różni się list od współczesnych form komunikacji, oraz przeanalizują przykłady listów ze zbiorów Książnicy. W części praktycznej spróbują napisać własny list, poprawnie zaadresować kopertę i przekonają się, że sztuka epistolografii może być fascynująca.

Adresaci: uczniowie szkół podstawowych
Forma zajęć: warsztaty
Dopuszczalna liczba uczestników: 25 osób
Czas trwania: 45 minut
Miejsce: sala do pracy z dziećmi
Cena (cała grupa): 100 zł

DETEKTYWI DAWNYCH TEKSTÓW
Prowadzenie: Andrei Buinich, tel. +33 851 38 42 (w godz. 10.00–18.00)

Warsztaty poświęcone odczytywaniu dawnych rękopisów oraz wykorzystaniu nowoczesnych technologii w pracy z tekstem historycznym. Uczestnicy poznają trudności związane z rozczytywaniem pisma ręcznego, zobaczą, w jaki sposób sztuczna inteligencja wspiera analizę skanów archiwalnych dokumentów, a następnie wezmą udział w zadaniu praktycznym – wspólnie stworzą bota „Gem” dla systemu Gemini, ucząc się formułowania skutecznych promptów do odczytywania i korekty tekstów. Zajęcia wymagają korzystania z własnego smartfona, laptopa lub tabletu.

Adresaci: uczniowie klas 7–8 szkół podstawowych oraz szkół średnich
Forma zajęć: interaktywne warsztaty
Liczba uczestników: 25 osób.
Czas trwania: 45 minut
Miejsce: sala do pracy z dziećmi
Cena (cała grupa): 60 zł

KSIĄŻNICA CIESZYŃSKA – PIŚMIENNICZE DZIEDZICTWO REGIONU W PERSPEKTYWIE EUROPEJSKIEJ
Prowadzenie: Halina Morawiec, tel. +33 851 38 41 (w godz. 07.00–15.00)

Prelekcja poświęcona historii, zbiorom oraz współczesnej działalności Książnicy Cieszyńskiej – nowoczesnej instytucji chroniącej dziedzictwo kulturowe, a jednocześnie aktywnie uczestniczącej w życiu naukowym i edukacyjnym regionu. Zajęcia w formie wykładu połączonego z prezentacją oświeceniowej biblioteki L. J. Szersznika, zachowanej i prezentowanej zwiedzającym w oryginalnym kształcie. W pierwszej części spotkania uczestnicy zapoznają się z dziejami Książnicy Cieszyńskiej, jej genezą, misją oraz rolą, jaką pełniła i pełni w życiu kulturalnym i naukowym regionu. Scharakteryzowane zostają zabytkowa i współczesna część zbiorów biblioteki oraz ich regionalne i ponadregionalne znaczenie. Przedstawiana jest działalność Książnicy Cieszyńskiej, obejmująca opracowanie naukowe i konserwację zbiorów, zasady udostępniania zbiorów badaczom i zwiedzającym, digitalizację i tworzenie zbiorów cyfrowych, działalność edukacyjną i naukową.

Adresaci: uczniowie szkół średnich i osoby dorosłe
Forma zajęć: prelekcja
Dopuszczalna liczba uczestników: 30 osób
Czas trwania: 45 minut
Miejsce: hol
Cena (cała grupa): 60 zł

HISTORIA JEST BLIŻEJ, NIŻ MYŚLISZ. JAK KORZYSTAĆ ZE ZBIORÓW KSIĄŻNICY CIESZYŃSKIEJ
Prowadzenie: Klaudia Mach, tel. +33 851 38 42 (w godz. 10.00–18.00)

Zajęcia prelekcyjno-prezentacyjne, podczas których uczestnicy poznają Książnicę Cieszyńską jako miejsce pracy nie tylko z książkami, lecz także z archiwaliami, mapami, fotografiami i bazami danych. Omówiona zostanie przydatność zbiorów w przygotowywaniu projektów edukacyjnych, referatów oraz udziału w konkursach historycznych i regionalnych, a także podczas zajęć z historii, wiedzy o społeczeństwie i języka polskiego. Uczestnicy otrzymają również informacje dotyczące zasad zapisu do Książnicy oraz korzystania z jej zasobów.

Adresaci: uczniowie szkół średnich
Forma zajęć: prezentacja multimedialna
Dopuszczalna liczba uczestników: 30 osób
Czas trwania: 45 minut
Miejsce: hol, czytelnia, sala konferencyjna
Cena (cała grupa): 60 zł

OŚWIECONE UMYSŁY. LEOPOLD JAN SZERSZNIK I BIBLIOTEKA, KTÓRA ZMIENIŁA CIESZYN
Prowadzenie: Agnieszka Laskowska, tel. +33 851 38 43  (w godz. 07.00–15.00)

Warsztaty edukacyjne wprowadzające uczestników w realia XVIII-wiecznego Cieszyna oraz idee oświecenia. Punktem wyjścia jest postać Leopolda Jana Szersznika i metafora „psychēs iatreion” – biblioteki jako lecznicy duszy. Po części prezentacyjnej uczestnicy stworzą mapy myśli, analizując rolę książek i bibliotek w kształtowaniu jednostki oraz społeczeństwa.

Adresaci: uczniowie szkół średnich
Forma zajęć: interaktywne warsztaty
Dopuszczalna liczba uczestników: 40 osób
Czas trwania: 90 minut
Miejsce: sala do pracy z dziećmi
Cena (cała grupa): 60 zł

ŚWIĘTE I ZAKAZANE – KANON I PRZEKŁADY BIBLII
Prowadzenie: dr Renata Czyż, tel. +33 851 38 43  (w godz. 07.30–15.30)

Warsztaty edukacyjne poświęcone historii kształtowania się kanonu Biblii oraz jej przekładów na języki narodowe, ze szczególnym uwzględnieniem tłumaczeń polskich. Uczestnicy poznają zasady ustalania kanonu, różnice między tradycjami Starego Testamentu oraz dzieje Biblii umieszczonej na indeksie ksiąg zakazanych. Zajęcia łączą wykład, prezentację i dyskusję nad rolą Pisma Świętego w kulturze.

Adresaci: uczniowie szkół średnich
Forma zajęć: prezentacja multimedialna
Dopuszczalna liczba uczestników: 40 osób
Czas trwania: 90 minut
Miejsce: sala konferencyjna
Cena (cała grupa): 60 zł

OD „LECZNICY DUSZ” LEOPOLDA JANA SZERSZNIKA DO POWSTANIA KSIĄŻNICY CIESZYŃSKIEJ
Prowadzenie: dr Renata Czyż, tel. +33 851 38 43  (w godz. 07.30–15.30)

Warsztaty poświęcone postaci ks. Leopolda Jana Szersznika, jego bibliotece oraz historii powstania Książnicy Cieszyńskiej. Uczestnicy poznają życie uczonego, jego działalność naukową i społeczną, a także ideę udostępnienia księgozbioru mieszkańcom miasta. Spotkanie obejmuje również zwiedzanie instytucji oraz opowieść o jej zbiorach – od kolekcji Szersznika po współczesność.

Adresaci: dorośli i seniorzy
Forma zajęć: prezentacja multimedialna i zwiedzanie biblioteki
Dopuszczalna liczba uczestników: 40 osób
Czas trwania: 90 minut
Miejsce: sala konferencyjna lub sala spotkań z seniorami (zależnie od liczby uczestników)
Cena (cała grupa): 60 zł

HABENT SUA FATA LIBELLI. SKARBY I DZIEJE HISTORYCZNYCH ZBIORÓW KSIĄŻNICY CIESZYŃSKIEJ
Prowadzenie: Małgorzata Szelong, tel. +33 851 38 41  (w godz. 07.00–15.00)

Z wykorzystaniem multimedialnej prezentacji omówione zostaną największe historyczne księgozbiory Książnicy Cieszyńskiej, do dziś świadczące o minionym bogactwie kulturowym i intelektualnym regionu. Rozpoczynając od najstarszej i najcenniejszej kolekcji Leopolda Jana Szersznika (1747–1814) – pierwszej publicznej biblioteki na Śląsku Austriackim i jednej z pierwszych na terenie obecnych ziem polskich, zaprezentowane zostaną także księgozbiór Czytelni Ludowej (zał. 1861) – towarzystwa kulturalno-oświatowego, które przez wiele lat stanowiło centrum polskiego życia narodowego w Cieszynie; biblioteka pisarza Józefa Ignacego Kraszewskiego (1812–1887), stanowiąca warsztat pracy pisarza, świadectwo jego bibliofilskich zainteresowań i kontaktów z najwybitniejszymi przedstawicielami polskiej kultury XIX w.; zbiory Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego (zał. 1901), dokumentujące dzieje materialnej i duchowej kultury Śląska Cieszyńskiego; biblioteka działacza socjalistycznego i niepodległościowego Tadeusza Regera (1872–1938). Omówiona zostanie zarówno zawartość poszczególnych księgozbiorów oraz najcenniejsze wchodzące w ich skład obiekty, jak i – równie fascynujące – dzieje samych bibliotek, które na przestrzeni lat podlegały licznym i często burzliwym kolejom losu, ściśle splecionym z dziejami miasta i regionu.

Adresaci: uczniowie szkół średnich, dorośli i seniorzy
Forma zajęć: prezentacja multimedialna
Dopuszczalna liczba uczestników: 40 osób
Czas trwania: 45 minut
Miejsce: sala konferencyjna
Cena (cała grupa): 60 zł

JAK DBAĆ O DOMOWE ARCHIWUM
Prowadzenie: Ł. Brzeżycka / A. Fedrizzi-Szostok / E. Łęgowska, tel.: +33 851 38 46–47  (w godz. 07.00–15.00)

Warsztaty edukacyjne poświęcone ochronie i bezpiecznemu przechowywaniu rodzinnych pamiątek. Spotkania łączą część teoretyczną – dotyczącą zagrożeń oraz zasad właściwej ochrony zbiorów – z częścią praktyczną, podczas której uczestnicy poznają domowe sposoby dbania o prywatne archiwum.

Podczas warsztatów omawiane będą m.in.:
• sposoby przechowywania dokumentów i fotografii,
• dobór odpowiednich opakowań,
• techniki czyszczenia i drobnych napraw,
• podstawy digitalizacji.

Adresaci: uczniowie szkół średnich, dorośli i seniorzy
Forma zajęć: prezentacja
Dopuszczalna liczba uczestników: 15 osób
Czas trwania: 45 minut
Miejsce: sala spotkań z seniorami; sala do pracy z dziećmi
Cena (cała grupa): 60 zł

UWAGA: docelowo zajęcia będą miały charakter warsztatowy, aktualnie jednak dostępne są tylko w formie prezentacji. Planowana zmiana formuły zajęć nastąpi w bieżącym roku i zostanie tu odnotowana.

KONSERWACJA DAWNEJ KSIĄŻKI
Prowadzenie: Ł. Brzeżycka / A. Fedrizzi-Szostok / E. Łęgowska, tel.: +33 851 38 46–47  (w godz. 07.00–15.00)

Prezentacja połączona z warsztatami, poświęcona pracy konserwatora książek i dokumentów. Uczestnicy poznają etapy procesu konserwacji, przyczyny niszczenia dawnych materiałów oraz urządzenia, narzędzia i materiały wykorzystywane w pracowni. W ograniczonym zakresie możliwy jest także bezpośredni udział w wybranych czynnościach konserwatorskich.

Podczas zajęć omawiane będą m.in.:
• etapy pracy konserwatora,
• przyczyny niszczenia książek i dokumentów,
• narzędzia, urządzenia i materiały wykorzystywane w konserwacji,
• możliwość praktycznego udziału w wybranych czynnościach.

Adresaci: starsze dzieci i młodzież, dorośli, seniorzy, osoby z niepełnosprawnościami
Forma zajęć: prezentacyjna z elementami warsztatowymi
Dopuszczalna liczba uczestników: 10 osób (dla szkół – po wcześniejszym uzgodnieniu – możliwe grupy do 12 osób)
Czas trwania: 60–90 minut
Miejsce: pracownie konserwatorskie lub sala konferencyjna (wersja prezentacyjna)
Cena (cała grupa): 60 lub 100 zł zależnie od formy